De trams in Oslo

“Het circus heeft Oslo verlaten,” schreef Luuk Mulder. Het hele proces was hij erbij. En wij ook een beetje, via hem en via de livestream. Behalve als het te pijnlijk werd om uitgezonden te worden. Dan keken we naar een onschuldig landschap.

Zo ging het 10 weken lang. ’s Ochtends verscheen de eerste tweet van freelance journalist Luuk Mulder op mijn scherm: “Dag 21 van het proces tegen Anders Behring Breivik.” En dan volgden de tweets elkaar in hoog tempo op. Mulder verstaat Zweeds en Noors en kon daardoor het hele proces voor ons live vertalen op Twitter. Ook sleet hij zijn verslagen aan o.a. NRC en Nieuwsuur. Hij deed gedegen, vaardig en koudmakend verslag vanuit de rechtszaal in Oslo.

Noodweer

Het was (voor zover het nu voorbij is) een bizar proces, niet alleen vanwege de gruwelijke getuigenissen van de reeks ‘executies’ die Breivik op Utøya pleegde, maar ook door de onbegrijpelijkheid van de man in de beklaagdenbank, de onmogelijkheid van zijn eisen en de morele tegenzin waarmee zijn advocaten hem bijstonden.

Dat laatste kwam gisteren, op de laatste dag van het proces, nog mooi naar voren aan het einde van het slotpleidooi van Breiviks verdediging.

[Breiviks advocaat] Geir Lippestad verwierp de eis van het OM tot gedwongen verpleging van Breivik, vroeg de ‘mildst mogelijke straf’, legde zijn bril neer en dacht klaar te zijn. Tot Breivik hem aanschoot en hielp herinneren dat hij zich beroept op ‘noodweer’ – hij verdedigt zich immers tegen de ‘multiculturele samenzwering’ – en vraagt om vrijlating.
“Ik had mijn leesbril te vroeg afgezet”, verontschuldigde Lippestad zich. “Wij beroepen ons op noodweer en pleiten voor vrijlating.”
Lippestad kreeg dat moeilijk over zijn lippen en raffelde dat zo snel af dat de media nog geruime tijd in twijfel waren wat nu precies zijn eis was.

(Eric Fokke, Trouw 22-6-2012)

Stille getuigen

De rechtbank van Oslo is een imposant, maar weinigzeggend wit gebouw, omringd door grote, tochtige wegen en een tramlijn. Dat weet ik nu, omdat ik er zo vaak naar heb gekeken. Of, beter gezegd: naar heb geluisterd.

Een groot deel van de rechtszaak was live te volgen via een livestream van de Noorse tv, maar bij getuigenissen van overlevenden, statements van Breivik en verhandelingen van en over zijn moeder – kortom: gevoelige, pijnlijke momenten – schakelde het beeld steevast over naar een vaste camera die buiten op het gerechtsgebouw stond gericht. Wie die camera had neergezet, weet ik niet, maar hij leek dag en nacht aan te staan. Hetzelfde gebouw, altijd vanuit dezelfde hoek, en altijd met dezelfde repeterende straatgeluiden.

Dat was een vreemde gewaarwording, die mijns inziens symbool stond voor dit proces. Het beelden uit de rechtszaal hadden plaatsgemaakt voor een verstilde straat, maar de tweets van Luuk Mulder gingen door. De ene keer waren het autopsierapporten en persoonlijke verhalen over de dodelijke slachtoffers van ’22-7′. Dan weer ging het het om een voorgelezen brief van Breiviks moeder, die beschreef hoe haar zoon haar uitschold, door het huis liep in een tempeliersuniform en langzaam gek werd. Of het zoveelste statement van Breivik zelf, telkens weer om koud van te worden: hoe dankbaar de Noren hem moesten zijn dat hij het land had gered van de cultureel-marxisten, dat hij spijt had dat hij niet nog meer ‘verraders’ had kunnen doden, en dat zijn geestverwanten de komende tijd nog veel meer slachtoffers zouden maken. En ondertussen luisterde ik naar het achteloze leven buiten op straat in Oslo.

De tram, de meeuwen, de wolken

Trams 11, 17 en 18 reden langs, om de paar minuten stopte er weer een, opende en sloot sissend zijn deuren, en stierf weer weg. Krijsende meeuwen vlogen over. Witte wolken dreven langzaam voorbij. Af en toe ving de microfoon een gesprekje op tussen twee mensen die langsliepen. Zo vluchtig als ze kwamen aanwaaien, zo snel vervlogen ze weer . Het was alsof ik daar op een bankje zat, rustend in een onschuldig stukje stad. Terwijl dat ritme, die rustige hartslag van Oslo voortging, kreeg het gruwelijke verslag vanuit de rechtszaal een vervreemdende lading.

Ik denk dat die laatste woorden van advocaat Lippestad een statement waren: het doet er niet toe wat onze eis is, of wat de meerderheid van de bevolking wil (Breivik toerekeningsvatbaar verklaard en achter de tralies). Eén man heeft bepaald dat 77 onschuldige mensen moesten sterven, zoals dagelijks mensen onterecht beslissen over leven en dood van anderen. Dat is nooit te verkroppen, daar weegt geen rechtvaardigheid tegenop. Dit proces moest plaatsvinden, maar het biedt geen troost, geen verklaring en geen manier om ‘het boek te sluiten’.

Adem

Mensen blijven elkaar de vreselijkste dingen aandoen. De ene vermoordt de ander, en de derde is de rest van zijn leven kapot. En de aarde ademt door. Natuurlijk niet op de manier zoals de camera van buiten de rechtbank liet zien, want die stadsgeluiden kun je geen eeuwigdurend ritme noemen. De mens is er maar heel even. Over 25 jaar komen alle beelden van het Breivik-proces vrij. Over 1000 jaar is er misschien geen tram meer, en misschien ook niet meer een gerechtsgebouw, omdat er geen mensen meer zijn die een rechtsstaat nodig hebben. Wat er nog wel zal zijn: de wolken, en de meeuwen misschien. Die de aarde van boven af bekijken, zoekend naar voedsel, en bezig met overleven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *