Het vierde werelddeel

Na anderhalf jaar heb ik hem uit. Niet omdat het zo veel moeite kostte, maar vooral omdat het mijn avondboek was, dat nooit veel verder reisde dan de slaapkamer en nooit veel meer tijd kreeg dan het laatste halfuur van de dag. Laat duidelijk zijn dat dit niets zegt over de kwaliteit van Het vierde werelddeel, want het is een geweldig boek, dat inzicht geeft in de geschiedenis van de cartografie, bedoeld voor mensen die net als ik wel nieuwsgierig zijn, maar een verteller nodig hebben die je meeneemt. Het is ‘meeneemliteratuur’, zoals documentairemaker Menna Laura Meijer onlangs op De Nieuwe Reporter een naam gaf aan dat soort series waar ik ook al zo van houd: “Neemt je Mee-TV”.

Zomaar een spoorlijn

In de laatste weken van de zomer van 2010 bracht een Franse trein me van Nancy naar Saint-Dié-des-Vosges. De trein volgde een route die me verder weinig zei, eindigend in een plaats waar ik niet veel aandacht aan besteedde, een opstapplaats voor een vakantie verderop in de Vogezen. Het was een mooie tocht, dat wel: langzaam omsloten de groene heuvels de spoorlijn, van tunnel naar diepe zichtlijnen, de platte wereld steeds verder achter ons. Het betere Rail Away-werk, zou je kunnen zeggen. Daar bleef het voor mij bij. In ‘Saint-Dié’ dronken we koffie, daarna vertrokken we.

Saint-Dié

Nu, 3 jaar later, bij het lezen van de ontknoping van dat boek van Toby Lester, weet ik dat ik ooit nog eens dat toen onbeduidende plaatsje wil bezoeken. Het is de plaats waar in de zomer van 1505 enkele mannen een uitgeverijtje begonnen voor de publicatie van een nieuwe wereldkaart: het “Gymnasium Vosagense” noemden ze zichzelf. De manier waarop Lester dit introduceert, illustreert zijn manier van vertellen:

Het Gymnasium vestigde zich in Saint-Dié, een rustig kerkdorp in de Vogezen, een kilometer of zeventig ten zuidwesten van Straatsburg. […] Tegenwoordig heet het plaatsje Saint-Dié-des-Vosges, en de omgeving is idyllisch: een natuurlijke bergkom, omringd door met dennen begroeide heuvels en doorsneden door een snelstromende, modderige rivier genaamd de Meurthe. Buiten Saint-Dié zelf ligt in de kom een lappendeken van bos en weiland die zich, gezien vanaf een der omliggende bergtoppen, openbaart als een welige studie in verschillende tinten groen. Regen en mist dalen er vaak neer, en op het hele uur luiden er kerkklokken. Het is een vredig oord, dat tot mijmeren uitnodigt.

De Waldseemüllerkaart

Hier, in deze geïsoleerde bergkom, kreeg Amerika zijn naam. Hier werd een historische wereldkaart getekend en gedrukt door Martin Waldseemüller. Hij en zijn gymnasiumgenoten waren (onterecht, bleek later) ervan overtuigd dat Amerigo Vespucci als eerste voet aan wal had gezet op een nieuw continent, en als eerbetoon vernoemden ze dit vierde werelddeel naar hem. De naam “America” verscheen voor de allereerste keer in de geschiedenis, en wel op hun kaart, de duurste kaart die de wereld ooit heeft gekend, die verloren raakte, 400 jaar later werd herontdekt, en in 2003 voor 10 miljoen dollar werd gekocht door de Library of Congress in Washington, waar hij sindsdien, streng beveiligd, is te bezichtigen.

Dit is hem, die Waldseemüllerkaart:

Helemaal links onderin, in een aanzet tot wat na latere ontdekkingen de vorm van Zuid-Amerika zou aannemen, staat dat ene woordje. America. En over deze kaart, en de hele wereld daaromheen, gaat Lesters boek.

Een thriller

Het Parool, dat het allemaal beter kan samenvatten dan ik, geeft het boek 5 sterren en noemt het spannend en indrukwekkend, een thriller zelfs. Ik kan me daar helemaal in vinden. Lester vertelt niet één verhaal, hij bouwt de 15de en 16de eeuw laag voor laag op. Behalve de ontstaansgeschiedenis van de kaart behandelt hij uitvoerig de machtsverhoudingen op dat moment in de wereld, de manier waarop de mens naar de aarde keek, de ontdekkingsreizen van Columbus en Vespucci, en wat eeuwen later voorafging aan de herontdekking van de Waldseemüllerkaart.

Google Maps

Lester neemt je mee op Portugese schepen die de westkust van Afrika verkennen of Spaanse die het onvoorspelbare water richting het westen op varen, maar ook langs veldslagen in Spanje en Turkije, tot de mondingen van de Amazone en de woeste vlakten in Mongolië. Hij is zo uitvoerig, zo volledig, dat ik met Google Maps de ontdekkingsreizen van Columbus en Vespucci eiland voor eiland, kust voor kust kon volgen. Zo had ik geen idee van het bestaan van Zuid-Georgië en de Zuidelijke Sandwicheilanden, iets wat je natuurlijk de rest van je leven niet meer vergeet.

Lijnen

Maar de ontknoping, over de kaart die alles zou veranderen, vindt plaats in dat stille dorpje in die bergkom in de Vogezen. Dat plaatsje waarvan ik nu weet dat daar ieder jaar het Internationale Geografie Festival wordt gehouden. Langs die slingerwegen, door de groene heuvels, zet de schrijver het verhaal uiteen. En dat is precies wat me zo mateloos fascineert: het is niet alleen een weergave van onze geschiedenis, maar vooral ook de geschiedenis van het landschap. Hij brengt nieuwe lijnen aan in de kaart van de wereld zoals ik hem kende. Lijnen die ik later nog eens zou kunnen bewandelen. Landschap en tijd worden één vertelling, waardoor het mogelijk wordt om niet alleen door het land te lopen, maar ook door de geschiedenis.

Toby Lester – Het vierde werelddeel. Het verhaal over de ontdekking van de wereld, de kaart die Amerika zijn naam gaf en het begin van de Nieuwe Tijd. Vertaald door Han Visserman. Mouria, Amsterdam 2009

Ben jij of ken jij zo iemand? Neem contact met me op!

Wat is een Slash-boek?
Slash-boeken zijn boeken geschreven op basis van het waargebeurde levensverhaal van een bijzondere jongere. De schrijver en de jongere werken heel nauw samen, de een als ‘verteller’, de ander als schrijver. Beide namen staan op het omslag, met een grote Slash ertussen. Schrijver Edward van de Vendel startte dit initiatief bij uitgeverij Querido in 2008 met het boek De Gelukvinder. Sindsdien verschenen al 11 boeken in deze reeks.

Nieuw boek over gamen/gameverslaving
In opdracht van Querido werk momenteel aan de totstandkoming van een nieuw Slash-boek. Dit zal gaan over gamen en gameverslaving. Hiervoor ben ik op zoek naar een jongere tussen de 16 en 24 die hier ervaring mee heeft en zijn/haar verhaal zou willen inzetten om anderen met dezelfde problemen verder te helpen. Slash-boeken zijn geen nauwgezette biografieën, maar wel sterk gebaseerd op het bijzondere levensverhaal van een jongere, en daarmee herkenbaar voor de vele jongeren in Nederland die deze boeken lezen.

Benieuwd?
Heb je vragen, ben je geïnteresseerd of weet jij iemand die hiervoor in aanmerking zou kunnen komen? Twijfel dan niet en neem contact met me op. Kijk voor meer informatie over de Slash-reeks op de website van Querido. Of download dit PDF’je en plak het ergens op.

Dankwoord
Al maanden zat ik te broeden op een geschikt verhaaltje om iedereen mee te kunnen bedanken, maar uiteindelijk werd het nog de nacht voorafgaand aan het feestje dat ik eraan begon. Op veler verzoek is dit dankwoordje nu hier terug te lezen.

Muziek
Naast een eigen muzikale performance die ik samen met goede vriend Maurits verzorgde (het eerste hoofdstuk van Risk met een live soundtrack), speelde oud-klasgenoot (en ook goede vriend) Florian Kullberg enkele liedjes. Hij won de prijs voor beste timing, door na alle lovende woorden die ik over me heen kreeg, een lied over megalomanie in te zetten.

Signeren
Waarna ik gewoon weer lekker megalomaan doorging, dit maal met signeren voor iedereen. Met dank aan de enthousiaste verkopers van de Utrechtse Kinderboekenwinkel liep dit allemaal heel gesmeerd, al werd de rij wel steeds langer door de veel te lange verhalen die ik er bij iedereen in wilde schrijven. Hiervoor nog mijn excuses.

EXTRA TIP: ik signeerde speciaal twee exemplaren voor de Kinderboekenwinkel, misschien staan ze daar nog in de kast: Ganzenmarkt 10, Utrecht-Centrum.

Bedankt iedereen voor een onvergetelijke avond!

Recensiewebsite JaapLeest: “een intrigerende jeugdroman die door het hoofd blijft spoken.”

En een leestip van Edward van de Vendel!

Rapportcijfers
Een 7,5 en een 8, dat zijn prima rapportcijfers om mee te beginnen! Een 8 kreeg Risk van jeugdboekenrecensent Jaap Friso op JaapLeest. Lees hier de volledige recensie.

De 7,5 kwam van 7Days, die er als eerste bij waren met een recensie. Een mooie bespreking met ook begrijpelijke kritiek, maar wat ik nog wel het leukst vond, was de éxtra recensie van lezeres Sara (13) onderaan de pagina!

Leestip Edward van de Vendel
Tot slot is ook een leestip voor Risk op het web verschenen, van kinderboekenschrijver Edward van de Vendel. En het is er eentje om trots op te zijn! Lees hem hier.

Of zij de wereld, hoe je het maar wilt zien. De afgelopen 4 jaar heb ik er veel over nagedacht, hoe dat zou zijn.

Overmoed
In 2008 behaalde ik mijn diploma voor de schrijfopleiding in Utrecht. Op papier was ik nu vooral toneelschrijver, maar ik wist al dat het iets anders zou worden. Ik had dat jaar veel jeugdpoëzie geschreven, die gedichten waren bij een uitgeverij beland, en die wilden er wel iets mee doen. Ze vroegen zich alleen af of ik niet toevallig een verhaal had liggen, want dat verkoopt iets makkelijker als eerste boek. Ja hoor, zei ik in mijn overmoed, ik heb nog wel een ideetje.

Dat waren Risk en Stiene, twee tieners die op een septemberavond met elkaar op het houten speelkasteel zaten in hun park. De zon ging bijna onder. Dat was het enige idee dat ik al in mijn hoofd had. Daar wilde ik iets mee. Maar hoe moeilijk het is om, met alleen dat beeld als startpunt, een heel boek te schrijven, dat bleek later wel. Dat eerste idee werd uiteindelijk “hoofdstuk 0″. Daarna volgden er nog 20.

Hun stem
Het beeld had ik al, maar een stem kregen ze pas toen ik voor het eerst echt de tijd voor hun nam. In september 2008 vertrok naar een huisje in Zweden, van vrienden van ons. Daar zou ik een week of twee gaan zitten om het begin van mijn boek te schrijven. Het was heel mooi in en rond “Huize Mon”, er waren elanden en konijnen en ‘s avonds heel veel sterren.

Maar het was ook heel eenzaam. En daar heb ik ontdekt dat ik niet zo van eenzaamheid houd. Sterker nog: ik werd er stapelgek van. Later zou Stiene hier in het verhaal ook nog op terugkomen: ze vond het best fijn om alleen te zijn, maar wel met de zekerheid dat er altijd nog andere mensen in de buurt zijn. Van totale afzondering werd ze zenuwachtig. In Zweden had ik dat dus ook. Daar was het dag en nacht stil en verlaten.

Thuis voelen
Maar het werkte wél! Omdat ik wel moest. Dus ontstonden ze: Risk, Stiene, haar broertje Pom, hun vrienden Sannah, Paultje en Gio. Elke dag schreef ik over hun en het beeld werd steeds uitgebreider. Het park ontstond, hun woonwijk, hun ouders en hun school – veel van die dingen in het boek zaten al als herinneringen in mijn hoofd, dat zullen sommigen wel kunnen lezen.  Ik begon me meer en meer thuis te voelen in mijn eigen verhaal. Dat was een mooie ervaring.

Toen ik thuis kwam, waren 4 hoofdstukken af. Ik dacht dat ik de rest wel even in hetzelfde tempo op papier kon knallen. Dat pakte anders uit. Het werd 4 jaar. Met vallen en opstaan. En met heel veel dank aan allen die vertrouwen in me hebben gehouden en enthousiasme teruggaven, telkens als ik iets van mijn verhaal liet lezen. Het uiteindelijke boek is door de tijd heen flink veranderd, maar Stiene bleef hetzelfde: een denker en een vechter waar ik heel veel sympathie voor heb. En Risk bleef even veranderlijk: een jongen wiens silhouet je dan weer ziet verschijnen, dan weer ziet verdwijnen – het hangt er maar net vanaf hoe de wind staat en waar hij het druk mee heeft.

Beséf het!
Gek is dat. Jarenlang heb ik mij proberen voor te stellen hoe het moment zou zijn dat ik voor het eerst het echte boek in handen zou hebben. Toen het vorige week eindelijk zover was, ben ik er echt voor gaan zitten: “Nou… beséf het Jelmer! Beséf het!”

Misschien komt het allemaal nog. Dankbaar ben ik in elk geval wel. En nog steeds – of alleen maar meer – vol met dromen. Ik heb nog minstens 5 ideeën in mijn hoofd voor nieuwe boeken, dus op naar de toekomst.

Risk ligt vanaf vandaag in de winkels. Ook verkrijgbaar op de website van Gottmer en bij bol.com. En er komt ook nog een heus e-book!

Een fragment uit hoofdstuk 1:

Zo mooi is het dus. Daar zou ik wel een boek over vol willen schrijven. Nou ja, een half boek dan, en de andere helft zou ik schrijven over hem. Over hem alleen. Zijn naam is de mooiste die ik ooit heb bedacht – in werkelijkheid heet hij Kris, maar die naam is bij deze voor het laatst genoemd. Voor mij is hij Risk. En niet alleen voor mij, voor heel de wereld werd-ie dat al snel: Risk, de jongen met de zwarte jas. Risk, de jongen van het kasteel. De jongen die zijn woorden in je hoofd laat echoën.

Meer weten over Risk? Lees er hier meer over.

Zo ging het 10 weken lang. ’s Ochtends verscheen de eerste tweet van freelance journalist Luuk Mulder op mijn scherm: “Dag 21 van het proces tegen Anders Behring Breivik.” En dan volgden de tweets elkaar in hoog tempo op. Mulder verstaat Zweeds en Noors en kon daardoor het hele proces voor ons live vertalen op Twitter. Ook sleet hij zijn verslagen aan o.a. NRC en Nieuwsuur. Hij deed gedegen, vaardig en koudmakend verslag vanuit de rechtszaal in Oslo.

Noodweer

Het was (voor zover het nu voorbij is) een bizar proces, niet alleen vanwege de gruwelijke getuigenissen van de reeks ‘executies’ die Breivik op Utøya pleegde, maar ook door de onbegrijpelijkheid van de man in de beklaagdenbank, de onmogelijkheid van zijn eisen en de morele tegenzin waarmee zijn advocaten hem bijstonden.

Dat laatste kwam gisteren, op de laatste dag van het proces, nog mooi naar voren aan het einde van het slotpleidooi van Breiviks verdediging.

[Breiviks advocaat] Geir Lippestad verwierp de eis van het OM tot gedwongen verpleging van Breivik, vroeg de ‘mildst mogelijke straf’, legde zijn bril neer en dacht klaar te zijn. Tot Breivik hem aanschoot en hielp herinneren dat hij zich beroept op ‘noodweer’ – hij verdedigt zich immers tegen de ‘multiculturele samenzwering’ – en vraagt om vrijlating.
“Ik had mijn leesbril te vroeg afgezet”, verontschuldigde Lippestad zich. “Wij beroepen ons op noodweer en pleiten voor vrijlating.”
Lippestad kreeg dat moeilijk over zijn lippen en raffelde dat zo snel af dat de media nog geruime tijd in twijfel waren wat nu precies zijn eis was.

(Eric Fokke, Trouw 22-6-2012)

Stille getuigen

De rechtbank van Oslo is een imposant, maar weinigzeggend wit gebouw, omringd door grote, tochtige wegen en een tramlijn. Dat weet ik nu, omdat ik er zo vaak naar heb gekeken. Of, beter gezegd: naar heb geluisterd.

Een groot deel van de rechtszaak was live te volgen via een livestream van de Noorse tv, maar bij getuigenissen van overlevenden, statements van Breivik en verhandelingen van en over zijn moeder – kortom: gevoelige, pijnlijke momenten – schakelde het beeld steevast over naar een vaste camera die buiten op het gerechtsgebouw stond gericht. Wie die camera had neergezet, weet ik niet, maar hij leek dag en nacht aan te staan. Hetzelfde gebouw, altijd vanuit dezelfde hoek, en altijd met dezelfde repeterende straatgeluiden.

Dat was een vreemde gewaarwording, die mijns inziens symbool stond voor dit proces. Het beelden uit de rechtszaal hadden plaatsgemaakt voor een verstilde straat, maar de tweets van Luuk Mulder gingen door. De ene keer waren het autopsierapporten en persoonlijke verhalen over de dodelijke slachtoffers van ’22-7′. Dan weer ging het het om een voorgelezen brief van Breiviks moeder, die beschreef hoe haar zoon haar uitschold, door het huis liep in een tempeliersuniform en langzaam gek werd. Of het zoveelste statement van Breivik zelf, telkens weer om koud van te worden: hoe dankbaar de Noren hem moesten zijn dat hij het land had gered van de cultureel-marxisten, dat hij spijt had dat hij niet nog meer ‘verraders’ had kunnen doden, en dat zijn geestverwanten de komende tijd nog veel meer slachtoffers zouden maken. En ondertussen luisterde ik naar het achteloze leven buiten op straat in Oslo.

De tram, de meeuwen, de wolken

Trams 11, 17 en 18 reden langs, om de paar minuten stopte er weer een, opende en sloot sissend zijn deuren, en stierf weer weg. Krijsende meeuwen vlogen over. Witte wolken dreven langzaam voorbij. Af en toe ving de microfoon een gesprekje op tussen twee mensen die langsliepen. Zo vluchtig als ze kwamen aanwaaien, zo snel vervlogen ze weer . Het was alsof ik daar op een bankje zat, rustend in een onschuldig stukje stad. Terwijl dat ritme, die rustige hartslag van Oslo voortging, kreeg het gruwelijke verslag vanuit de rechtszaal een vervreemdende lading.

Ik denk dat die laatste woorden van advocaat Lippestad een statement waren: het doet er niet toe wat onze eis is, of wat de meerderheid van de bevolking wil (Breivik toerekeningsvatbaar verklaard en achter de tralies). Eén man heeft bepaald dat 77 onschuldige mensen moesten sterven, zoals dagelijks mensen onterecht beslissen over leven en dood van anderen. Dat is nooit te verkroppen, daar weegt geen rechtvaardigheid tegenop. Dit proces moest plaatsvinden, maar het biedt geen troost, geen verklaring en geen manier om ‘het boek te sluiten’.

Adem

Mensen blijven elkaar de vreselijkste dingen aandoen. De ene vermoordt de ander, en de derde is de rest van zijn leven kapot. En de aarde ademt door. Natuurlijk niet op de manier zoals de camera van buiten de rechtbank liet zien, want die stadsgeluiden kun je geen eeuwigdurend ritme noemen. De mens is er maar heel even. Over 25 jaar komen alle beelden van het Breivik-proces vrij. Over 1000 jaar is er misschien geen tram meer, en misschien ook niet meer een gerechtsgebouw, omdat er geen mensen meer zijn die een rechtsstaat nodig hebben. Wat er nog wel zal zijn: de wolken, en de meeuwen misschien. Die de aarde van boven af bekijken, zoekend naar voedsel, en bezig met overleven.

“Wake up and smell the coffee, light up and dwell the offerings, drink with a thinking pinch, sit with a kitchen sink.”

The Streets zijn gestopt, Computers and Blues, dit jaar uitgekomen, was hun laatste album. Dat album opent met het boren van een gat in de muur. Hier ben ik, lijkt Mike Skinner te zeggen, ik gooi zelfverzekerd mijn teksten naar jouw kant van de muur en dan ben ik weer weg.

Maar wat je zou kunnen zien als harde inzichten in spierballentaal (“At the end of the tunnel there is always light, it just might be a train”) herbergt nog iets anders: de gevoelens van een jongen. Gewoon, zoals jij en ik, ergens op straat, met een stem van een generatie die ik herken.

Luisterend naar The Streets waan je je in de buitenwijken van Birmingham, tussen roestbruine bakstenen huizen en door flats overschaduwde straathoeken. Het leven zal er niet per se fijn en goed zijn. Maar een kenmerk van leven is dat het altijd, op alle mogelijke belachelijke manieren, zal proberen ‘er te zijn’: leven wil léven, wil in leven blijven, ook in uitzichtloze situaties. Dat we opeens volwassen zijn en dan worden geacht het leven rationeel te kunnen beschouwen, met verstandige keuzes en een goed plan, neemt niet weg dat er diep daaronder nog steeds maar één wil is: gewoon leven. “The oldest cell in my body’s only 10 years old. (…) I’m just a child who got a few years older.”

The Streets is hiphop/rap/garage, maar dan zonder het borstkloppen. Mike Skinner rapt niet, hij draagt poëzie voor. Met ademhalen. En eerlijkheid. Over jongeren in een samenleving die aan elkaar hangt van snelheid en effect. “I know my exit strategies and I never plan anything, so in fifteen minutes I can be absolutely anywhere.” Dat klinkt mooi, de stuurloosheid van het leven vieren, er deel van uitmaken, maar het heeft ook een andere kant. The Streets werd eerder bekend met het nummer “Blinded by the lights”, waarin frustratie en verlatenheid omslaan in alcohol, drugs, desoriëntatie en het verdrinken in de wereld van de lichten.

En dan is er het verdriet. Onzekerheid, liefdesverdriet. Heel veel verlies is er in de jaren die je leven vormen. Geen ‘echt’ verlies, zullen wij volwassenen zeggen, geen dood, geen verlies van dromen – stel je niet aan, je bent nog jong en alles kan nog, toch? Ja, en juist dat maakt de impact van alles wat er om je heen – in volle snelheid – gebeurt, groter, en allesbepalend. Hoe ouder je wordt, hoe meer je wordt geacht alles kapot te relativeren. Maar wie eerlijk is, geeft toe dat er diep van binnen nooit iets verandert, dat ‘volwassen worden’ alleen betekent dat je trucjes leert om de pijn te verbloemen en net te doen alsof je sterk bent. I’m just a child who got a few years older.

Over een verbroken relatie die allang geen realiteit meer is, schrijft Skinner ook. Soms tegen het tranentrekken aan, zoals in We can never be friends. Soms ook in kale realiteit: in 2011 uit heimwee naar een verloren relatie zich in het opzoeken van je ex op Facebook. “I looked at your status: in a relationship. In a relationship. An earthquake hit me.”

Wie doet het niet, of heeft het niet ooit gedaan, in een verloren kwartiertje die ene naam in Facebook zoeken die ooit een werkelijkheid voor je was? Ieder verleden dat je af had gesloten, is tegenwoordig terug te vinden. De wereld is minimaal geworden, elke afstand – ook in tijd! – is overbrugbaar.

“In a relationship. Plain Helvetica. So walk away and let it go.” En dat is het. De snelheid van het leven zegt dat je alweer door moet gaan, verder met het bouwen van je eigen status. Maar de aardbeving is geweest, de naschokken blijven komen. Veel doe je er niet aan, gewoon doorleven, omdat dat is wat het leven altijd wil. Doorgaan. “If you’re going through hell, keep going.”

Ik heb altijd een hoge dunk van de dichter Ramsey Nasr gehad. Een krachtig, kleurrijk, melodieus dichter, sprankelend literair en soms ronduit intimiderend in zijn voordrachten. De rol van Dichter des Vaderlands zou hij met verve kunnen vervullen, zo dacht ik, en ik was dan ook blij met zijn uitverkiezing in 2009.

Ondanks dat wat ik sindsdien van hem las af en toe erg mooi, raak en terecht was, begon de teleurstelling voor mij tijdens zijn bijdrage aan die beruchte “Schreeuw om cultuur” tv-avond, 22 november vorig jaar. Nasr maakte eerst de regering uit voor “barbaren”, waarna hij zijn gedicht ten gehore bracht.

“Een weinig constructief gedicht” noemde Bart Nijman het in een zeer rake beschouwing van die avond op website DeJaap.nl. Zo ervaarde ik het ook. In zichzelf gekeerd, veel te archaïsch voor een tv-moment waarop je als Dichter jouw Vaderland kan toespreken. Dit gold voor de hele avond. Schreeuwerig, potsierlijk, zichzelf op de borst kloppend – de gevestigde kunst bewees de basis een erg slechte dienst.

Sindsdien is de publieke opinie rondom de kunstsector er niet beter op geworden. Met gevoelsmatig beperkt maatschappelijk draagvlak trokken de kunstenaars van afgelopen zondag in de ‘Mars der Beschaving’ naar Den Haag. Moedig vond ik dat, en terecht als je gelooft in wat je doet en wat je maakt. Zelf was ik er om verschillende redenen niet bij. Ik twijfelde, en vond o.a. een bevestiging van die twijfel in het stuk van cabaretier Jasper van Kuijk. Ik voel mij mede aangesproken als hij betoogt dat kunstenaars meer hebben aan een mentaliteitsverandering dan aan extra geld. Ook ik heb daar stappen in te zetten, en niet stappen in een mars naar Den Haag.

Op het Malieveld gisteren was de Dichter des Vaderlands er weer. En hij trok weer van leer. Dit keer was staatssecretaris Zijlstra een ‘onderknuppel’ en een ‘ork’, en premier Rutte verweet hij de weg terug naar een samenleving van apen en een ‘raszuivere natie’. Natuurlijk werd er instemmend gejoeld.

Ik vind dat jammer, pijnlijk. Nasr verwoordde de woede van één kant van de samenleving, en dat was het dan.

Nee, Ramsey Nasr doet in principe niets fout. De Dichter des Vaderlands heeft geen vastgelegde functie. Hij is ambassadeur van de poëzie en moet minstens vier keer per jaar een gedicht in NRC plaatsen over een belangrijke (inter)nationale gebeurtenis. Verder mag hij doen en laten wat hij wil, en Nasr neemt die vrijheid. Hij doet wat hem goeddunkt. Hij profileert zich heel sterk tegen de bezuinigingen op kunst en cultuur en schuwt daarbij de harde woorden niet. Journalist Kustaw Bessems vroeg zich op Twitter af hoe het zou zijn om een gezamenlijke cursus speechschrijven van Nasr en PVV-ideoloog Martin Bosma te krijgen. En toen ik las over die ‘dieptepunten’ van zijn speech op het Malieveld gisteren, leek mijn vooroordeel dus bevestigd te worden. De Dichter des Vaderlands is er niet voor alle Vaderlanders, hij heeft al lang geleden een kant gekozen, namelijk die van de demonstranten die Zijlstra vergeleken met Eichmann en Hitler. Hij bestrijdt populisme met populisme.

De titel Dichter des Vaderlands impliceert voor mij iets anders.

Je bent niet alleen Dichter van de Poëzie of Dichter van de Kunsten, je bent Dichter des Vaderlands. Dat zou iets overstijgends kunnen zijn: dat je boven de politieke waan van de dag staat en boven de publieke opinie, en dat je tot het uiterste probeert om jouw taal een verbinding te laten zijn tussen groepen mensen die uit elkaar dreigen te groeien. Dat je probeert te troosten, te laten begrijpen, en te laten zien dat je niet zomaar een kant kiest, maar de situatie plaatst binnen een tijdsgewricht, en binnen dat wat inwoners van jouw land bezighoudt – alle inwoners, dus niet alleen die waar jij het mee eens bent.

En het leek of Nasr dit tijdens het schrijven van zijn betoog, zelf ook begon te beseffen.

Vlak voor zijn slot nam hij vrij plotseling ook de harde bezuinigingen op andere fronten in de samenleving op de korrel, en verwoordde een woede richting onoprechte, liegende politici, die collectief de bevolking zouden verraden.

“Geen van onze politieke leiders vertoont oprechtheid. Geen van hen vertoont de moed boven zichzelf uit te stijgen en keuzes te maken in het belang van een land.”

En daar raakt hij iets, waar hij verder in had mogen gaan. Zijn kritiek op een gebrek aan oprechtheid bij onze politieke leiders, is treffend en had van mij niet alleen de machthebbers hoeven te raken, maar ook de oppositieleiders. Voor het eerst sinds ik mag stemmen, voel ik een enorm gebrek aan vertrouwen in mijn volksvertegenwoordigers, en ik ben niet de enige.

“Het gaat vandaag niet om links of rechts. Het gaat niet om de elite of de burger. Wij staan hier als vertegenwoordigers van een land dat wordt belogen.”

En daar raakt de Dichter des Vaderlands voor mijn gevoel dan voor het eerst aan zijn ware roeping. Een geluid laten horen dat de stem van de bevolking vangt, ook als dat een gefragmenteerde stem is. En op die manier proberen om van beide kanten begrip voor elkaar te creëren, zowel voor kunstminnend als kunsthatend Nederland. Al is bovengenoemde natuurlijk alleen nog maar collectieve woede. Er moet meer zijn dan dat!

Meneer Nasr, Dichter des Vaderlands, ga op zoek naar een toon die Nederlanders samenbindt, juist nu het zo hard nodig is. Als u die toon uiteindelijk toch niet vindt, is dat niet erg, als die openlijke zoektocht er maar is en blijft. En laat de apen, de orks en de nazi’s dan maar thuis, alstublieft.

Nerd fighters, ik wist het zelf ook nauwelijks, maar dat is de geuzennaam voor de enorme (online) community die Green in de afgelopen jaren om zich heen heeft verzameld – niet alleen met zijn boeken, maar misschien nog wel meer met zijn blogs, vlogs, tweets, enzovoorts. Mooi om te zien dat ook in Nederland die  teenage anti-helden elkaar gevonden hebben, en met z’n allen op dit gesprek waren afgekomen, in de kelder van een Rotterdamse boekhandel.

De succesvolle Amerikaanse Young Adult-schrijver is twee maanden writer in residence in Amsterdam, om er zijn vierde roman te schrijven. En passant pakte hij er ook nog even het kampioenschap van Ajax mee. Maar dat terzijde, zoals er een hele hoop terzijdes waren, net als in zijn boeken, en dat maakte de middag zo grappig, leerzaam en inspirerend.

Een paar conclusies konden in elk geval worden getrokken:

- Zoals Frank de Boer naar zijn voet noch naar Bergkamp keek toen hij ‘de pass’ verstuurde in ’98, maar meer in het luchtledige staarde en alles deed op een onverklaarbaar gevoel, zo staar je als schrijver ook naar het niets om je heen, zonder heel precies oog te hebben voor je einddoel of de woorden die je op dat moment schrijft.

- Dat Green terecht zijn respect en bewondering voor teenagers niet onder stoelen of banken steekt. Alle grote online diensten van nu – Facebook, Twitter, Youtube – volwassenen zijn er rijk mee geworden, maar gemáákt zijn ze stuk voor stuk door het collectief van geeks, teenagers, freaks – de ware bouwers van het web, aldus Green.

- Het is prima, zelfs aan te raden, om buitenlandse boeken in het Nederlands te lezen. Green pleitte er zelfs voor. Zo dicht mogelijk bij de ware taal van de auteur willen komen? Onzin. Door het weghalen van de taalbarrière kun je juist veel dieper ingaan op inhoud en bedoelingen. Een boek is geen eenmalig monument,  het is een product van samenwerking. Een vertaler mag je vertrouwen. Sterker nog: volgens hem worden zijn boeken in Nederland positiever gerecenseerd dan in de VS. Dan moet zijn vertaler toch iets goed doen?

Na afloop ging Green nog signeren, en daar had ik natuurlijk rekening mee gehouden. Ik haalde het eerste boek dat ik van hem had gekocht, tevoorschijn, en als een trillende tiener stond ik in de lange rij. Toen ik aan de buurt was, mompelde ik iets over dat mijn naam Scandinavisch is en dat zijn boeken een “big inspiration” waren voor mijn eigen schrijven. Hij zei dat hij dat fantastisch vond om te horen, ik zei drie keer “Thank you, thank you”, liep achterwaarts weg, en wilde daarna het liefst de straat op rennen.

Het was een mooie middag.

.

..

.

.

.

..

.