Het midden van Nederland

De Nederlandse identiteit mag dan volgens Maxima niet bestaan, Nederland is als geografisch object in elk geval wel op te tillen. Althans, als je geoloog Frank Storbeck mag geloven. In 1984 kreeg hij van theatermaker Harrie Hageman het verzoek om het middelpunt van Nederland te berekenen.

Storbeck sloeg aan het rekenen en kwam uit in het bos nabij, jawel, Putten. Hageman liet op de berekende plek een ijzeren ring verankeren aan een zwerfkei die daar in de grond zat. Het monument werd onthuld met de woorden “Til Nederland op aan deze ring en niemand zal het merken”.

Een prachtig idee. Helaas is Wikipedia onverbiddelijk. Het ‘Geografisch middelpunt van Nederland’ is volgens onze online encyclopedie ‘een begrip zonder officiële definitie’. Hoe zit dat precies? Houd je vast.

Putten is namelijk niet echt het enige echte middelpunt van Nederland. Om precies te zijn: het is het zwaartepunt van het droge landoppervlak van Nederland. Reken je de natte gedeelten ook mee, zoals het IJsselmeer, dan kom je uit in het Nuldernauw, net over de dijk bij Zeewolde.
Andere opties: het middelpunt van de omgeschreven rechthoek van Nederland ligt in Soest, en dat van de omschreven církel vlakbij Baarn.
Dan hebben we ook nog  de Onze Lieve Vrouwentoren te Amersfoort, die ik altijd mocht bewonderen als ik ’s ochtends mijn gordijnen opentrok, tijdens de zes maanden dat ik daar woonde. Aan de voet van die toren – die ’s avonds zo helwit wordt verlicht dat het wel een statig stenen spook lijkt – ligt een metalen strip: tot 1970 was dat het nulpunt van de Rijksdriehoeks-coördinaten, daarna werd dat punt verplaatst – maar waarheen…?*

Vervolgens ligt er ook nog ergens bij Lunteren een zwerfkei op een berg, maar dat is de vervanger van een oude steen die er eerst lag, die weer de enig overgeblevene is van drie ‘zonnewendestenen’ die in drie verschillende richtingen wezen en volgens een lokaal boertje het midden van Nederland moesten zijn. Enfin, de VVV liet dat als inscriptie in die steen plaatsen, vervolgens werd ie door Wageningse studenten gegapt en op de Markt van Wageningen gelegd, door een meute padvinders (de Lunterense scouting!) weer heroverd, op de berg gelegd en in beton gegoten. Daar kon die arme steen niet tegen, dus spleet ie in tweeën, en nu ligt er een nieuwe steen ter vervanging.

De alleroudste variant ten slotte vinden we opeens heel ergens anders: bij Oosteinde in Drenthe! Al in 1775 werd dit punt aangeduid als snijpunt van de diagonalen van noord, west, zuid en oost. Uitvinder ervan was grappig genoeg een Poolse geoloog genaamd Sobiekrajski (wie hem persoonlijk kende, moet zich even melden bij de Wiki-redactie, er bestaat namelijk nog geen pagina over hem), die dat punt weer nodig had voor de bepaling van, jawel, het middelpunt van Europa.

Maar daar hebben we het een andere keer wel weer over.

Wat ik helemaal niet heb meegenomen in deze hele verhandeling: door oorlogen, inpolderingen en natuurkrachten is het zwaartepunt van het droge Nederland in de loop van de geschiedenis geen vast punt gebleken, en dat zal het ook niet worden. Zo kregen we er na de Tweede Wereldoorlog een stukje land bij van Duitsland, niet lang daarna was de drooglegging van de IJsselmeerpolders een feit, en nu zitten we weer met wandelende Waddeneilanden en de aanleg van de Tweede Maasvlakte.

Telkens verschuift de balans weer iets. We blijven zoeken naar het midden. En dat is eigenlijk ook wel mooi zo: elke keer staat een andere plaats weer in het midden van ons land. We hebben een zwaartepunt dat zich doorlopend verplaatst en vernieuwt.  Op die manier blijkt ook het middelpunt van ons land een sterk staaltje van onbepaalde Nederlandse identiteit.

Hierboven uitzicht op de metalen strip onderaan de Onze Lieve Vrouwentoren in Amersfoort, die het nulpunt aangeeft van de Rijksdriehoekscoördinaten. Daarboven het middelpunt te Lunteren, daar weer boven dat nabij Putten. Fascinerend trouwens hè, dat op die laatste twee foto’s een paardrijdend meisje staat? Zou het een complot zijn?

* Zelfs in een officiële nota van Wageningen Universiteit laten ze de nieuwe locatie van dat nulpunt onbenoemd. Nieuwsgierig? Lees het hier. En ben jij die wizkid die dit raadsel voor mij wil oplossen, neem dan contact met me op!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *