Niet vergeten willen worden, 3

Soms lukt het, en worden we niet vergeten. De student die voor de Chinese tank bleef staan. De jongen die de grote fles champagne voorzichtig overhandigde aan zijn nieuwe landgenoot op de overwonnen Muur. De dominee die vertelde dat hij een droom had. Je hoeft niet beslist machtig te zijn om jezelf onsterfelijk te maken. En zelfs met macht kun je nog als een nachtkaars uitgaan.

Wat opvalt, is dat mensen vooral in ons publieke geheugen gegrift blijven als hun woorden, daden, of alleen al hun karaktertrekken raken aan iets dat wij kunnen bewonderen of nastreven: moed, bevrijding, rechtvaardigheid. Meestal gaat het om een mens in wie wij onszelf heel graag – voor even – herkennen. Zoals al gezegd: Berlusconi is niet zo iemand, nooit geweest ook. Hij is een machtig man, maar mist een uitstraling van oprechtheid.

Uitzonderingen op de geschiedkundige regel zijn er natuurlijk ook. Neem bijvoorbeeld Hitler, die zijn volk groet tijdens de Olympische Spelen van 1939 in Berlijn. Geen moment dat bevrijding of rechtvaardigheid symboliseert, desalniettemin in ons geheugen gegrift.

Zo kan het dus ook, maar wil Berlusconi de weg naar eeuwige roem via die weg bewandelen? Daarvoor lijkt hij weer te oud en te laf. Veel neo-nazi’s in Italië zouden het met je eens zijn als je beweerde dat Mussolini, in plaats van het gekwetste slachtoffer te spelen, persoonlijk op de man af zou stappen die hem zojuist met een beeldje in het gezicht had geslagen, om hem een pak rammel terug te geven, onmiddelijk, en met zijn blote handen. Mussolini was een wreed dictator, maar sprak ook tot veler verbeelding met zijn atletische figuur en krachtige imago. Zo op het eerste gezicht iemand die je liever aan het roer hebt dan een strakgetrokken, glibberige zakenman van 73.

napoIs er een balans tussen krijgsheren en vredestichters in de canon van ons gezamenlijke geheugen? Aan de ene kant hebben we Napoleon, Alexander de Grote, Hitler, Stalin. Aan de andere kant Jezus, Ghandi, Maarten Luther (King), Nelson Mandela. Uit hun levensverhalen zou je conclusies kunnen trekken over de meest voorkomende aspecten die zorgen voor iemands onvergetelijkheid. Wat hebben ze gemeen waardoor ze door ons worden herinnerd? Ze hebben op het scharnierpunt van een tijdperk gestaan, of: op de drempel van de ene periode in de andere. Vaak ook hebben ze iets nieuws geschapen, de wereld iets meegegeven. Napoleon bezorgde Parijs ongelooflijke bouwwerken en introduceerde straat- en familienamen in zijn hele rijk. Maarten Luther vertaalde de Bijbel voor het volk, Martin Luther King vertaalde het verlangen van miljoenen burgens in de VS en ver daarbuiten.

Dit alles op een rijtje zetten is nogal een gecompliceerde bezigheid, waarschijnlijk is het ook al eens gedaan. En daar zal ongetwijfeld uit zijn gekomen dat er niet één kenmerk is dat vrijwel alle collectief herinnerde mensen samenbindt. Maar dat de levenswijze van Silvio Berlusconi niet één van die manieren zal zijn, mag nu al wel duidelijk zijn.

Soms red je het tot legende. En soms gaat je leven als een nachtkaars uit. Eén van die nachtkaarsen is nog steeds onder ons, en ligt ergens in een bed in Israël. Begin 2006 kreeg hij kort na elkaar twee hersenbloedingen. Eerst reageerde hij nog op pijnprikkels, later niet meer. Sinds 4 januari 2006 heeft hij nooit meer iets gezegd. Op 11 april van dat jaar werd besloten dat hij permanent ongeschikt was geworden voor het werk dat hij deed. Nogal logisch, voor een coma-patiënt is het lastig om een regering te leiden. Zou je vandaag zijn kamer binnenlopen, dan zou je zien dat hij nog wel ademt. Staat er nog een bewaker voor zijn deur? Misschien. Hij zal zwijgen. Als je dan naast zijn bed zou zitten, en hem zou vragen of hij niet vergeten zou willen worden, zou het stil blijven. Alleen de mechanische regelmaat van zijn adem zou klinken. En als je zijn naam zou noemen: ‘Meneer Sharon? Ariel Sharon?’, dan zou hij nog steeds zwijgen. Geen plaatsje in ons collectief geheugen. Eind februari wordt hij 82 jaar.

Dit was het laatste deel van een drieluik.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *